Wyrok z dnia 11 marca 2011 r. II CSK 311/1

Strona, kt贸ra wyst臋puje w post臋powaniu nakazowym z pow贸dztwem o zap艂at臋 opartym na twierdzeniu, 偶e dochodzone roszczenie przys艂uguje jej od pozwanych na podstawie podpisanego przez nich weksla, powinna do pozwu do艂膮czy膰 po艣wiadczaj膮cy to weksel. Jest to dow贸d konieczny, a zarazem co do zasady wystarczaj膮cy (art. 485 搂 2 k.p.c), rzecz膮 natomiast pozwanych jest wykazanie bezzasadno艣ci tak uzasadnionego 偶膮dania (art. 491 搂 1 i art. 493 搂 1 k.p.c). Wskazany rozk艂ad ci臋偶aru dowodu mi臋dzy stronami w poruszanych sprawach jest zgodny z regu艂膮 wyra偶on膮 w art. 6 k.c; konsekwentnie odpowiada mu powinno艣膰 stron zaoferowania dowod贸w na poparcie przytoczonych okoliczno艣ci (por. wyrok S膮du Najwy偶szego z dnia 9 wrze艣nia 2010 r., I CSK 641/09, OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 35).

Po wydaniu nakazu zap艂aty na podstawie weksla pozwani powinni wszystkie okoliczno艣ci faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe zmierzaj膮ce do wykazania bezzasadno艣ci pow贸dztwa przytoczy膰 w zasadzie ju偶 w pi艣mie zawieraj膮cym zarzuty od nakazu zap艂aty (art. 495 搂 3 k.p.c). W艣r贸d zarzut贸w, za kt贸rych pomoc膮 pozwani o zap艂at臋 weksla mog膮 si臋 broni膰, szczeg贸lnie istotne znaczenie przypada twierdzeniu, 偶e pow贸d otrzyma艂 od pozwanych za艂膮czony do pozwu weksel in blanco w celu zabezpieczenia wierzytelno艣ci wynikaj膮cej z okre艣lonego stosunku i w zwi膮zku z tym by艂 upowa偶niony do jego uzupe艂nienia jedynie zgodnie z porozumieniem zawartym z pozwanymi, wype艂ni艂 go za艣 naruszaj膮c to porozumienie. Powi膮zanie przez strony upowa偶nienia do uzupe艂nienia weksla in blanco z istnieniem i tre艣ci膮 zobowi膮zania podlegaj膮cego zabezpieczeniu (stosunku podstawowego wzgl臋dem roszczenia wekslowego) powoduje, 偶e wekslobiorca w zasadzie nie mo偶e na podstawie prawa wekslowego uzyska膰 wobec wystawc贸w weksla w艂asnego wi臋cej praw ni偶 mu przys艂uguje w ramach stosunku, z kt贸rego wynika podlegaj膮ca zabezpieczeniu wierzytelno艣膰, czyli w ramach tzw. stosunku podstawowego wzgl臋dem roszczenia wekslowego (por. uchwa艂a po艂膮czonych Izb S膮du Najwy偶szego: Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpiecze艅 Spo艂ecznych z dnia 24 kwietnia 1972 r., III PZP 17/70, OSNCP 1973, nr 5, poz. 72, oraz wyrok S膮du Najwy偶szego z dnia 9 wrze艣nia 2010 r., I CSK 641/09).

Podj臋ta przez stron臋 pozwan膮 obrona za pomoc膮 zarzut贸w nawi膮zuj膮cych do stosunku podstawowego wobec dochodzonego od niej roszczenia wekslowego prowadzi do obj臋cia sporem tak偶e tego stosunku. Obj臋cie sporem w post臋powaniu nakazowym stosunku podstawowego okre艣lane bywa w orzecznictwie obrazowo przeniesieniem sporu z p艂aszczyzny stosunku prawa wekslowego na p艂aszczyzn臋 stosunku prawa cywilnego. Okre艣lenie to jest jednak nie艣cis艂e, gdy偶 sugeruje ca艂kowite zast膮pienie dotychczasowego sporu, dotycz膮cego stosunku wekslowego, sporem dotycz膮cym stosunku podlegaj膮cego powszechnemu prawu cywilnemu. W rzeczywisto艣ci za艣 jest tak, 偶e odwo艂anie si臋 w zarzutach od nakazu zap艂aty do stosunku podstawowego prowadzi przede wszystkim do uwzgl臋dnienia tego stosunku w ramach oceny zasadno艣ci dochodzonego roszczenia wekslowego; nadal wi臋c przedmiotem sporu jest roszczenie wekslowe, z t膮 tylko r贸偶nic膮, 偶e przy uwzgl臋dnieniu r贸wnie偶 stosunku podstawowego (por. wyrok S膮du Najwy偶szego z dnia 22 czerwca 2006 r., V CSK 86/06, nie publ.). W ramach wspomnianej oceny mo偶e si臋 okaza膰 np., 偶e dochodzone przez powoda roszczenie wekslowe nie powsta艂o, gdy偶 wype艂ni艂 on otrzymany od pozwanego weksel in blanco, mimo nieprzys艂ugiwania mu wobec pozwanego roszczenia ze stosunku podstawowego, kt贸re weksel ten mia艂 zabezpiecza膰 (por. np. wyrok S膮du Najwy偶szego z dnia 14 listopada 2006 r., II CSK 205/06, OSNC 2007, nr 9, poz. 139). W takim przypadku nakaz zap艂aty powinien zosta膰 uchylony, a pow贸dztwo oddalone (art. 496 k.p.c). W pewnych jednak okoliczno艣ciach orzecznictwo s膮dowe nawet w takim razie dopuszcza utrzymanie nakazu zap艂aty w mocy.

Wed艂ug ugruntowanego stanowiska judykatury, szeroko tak偶e akceptowanego, jakkolwiek niejednolicie, w pi艣miennictwie, na stosunek podstawowy mo偶e si臋 w post臋powaniu nakazowym powo艂a膰 nie tylko pozwany w celu wykazania bezzasadno艣ci dochodzonego od niego roszczenia wekslowego, ale i pow贸d w celu utrzymania w mocy wydanego na jego rzecz nakazu zap艂aty. W uchwale po艂膮czonych Izb: Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpiecze艅 Spo艂ecznych z dnia 24 kwietnia 1972 r., III PZP 17/70, a tak偶e licznych nawi膮zuj膮cych do niej orzeczeniach wyr贸偶nia si臋 i dopuszcza powo艂anie si臋 przez powoda w post臋powaniu nakazowym na stosunek podstawowy w dw贸ch sytuacjach.

Po pierwsze, pow贸d mo偶e ju偶 w pozwie wszczynaj膮cym post臋powanie nakazowe dodatkowo przytoczy膰 fakty i dowody uzasadniaj膮ce cywilnoprawne roszczenie zabezpieczone za艂膮czonym do pozwu wekslem. W takiej sytuacji, je偶eliby po rozpoznaniu zarzut贸w od nakazu zap艂aty okaza艂o si臋, 偶e dochodzone roszczenie wekslowe powodowi wobec pozwanego nie przys艂uguje 鈥 np. ze wzgl臋du na niezachowanie wymaga艅 formalnych dotycz膮cych weksla w艂asnego (art. 101 i 102 Pr. weksl.) lub ze wzgl臋du na wadliw膮 reprezentacj臋 pozwanego przy podpisywaniu weksla 鈥 natomiast przys艂uguje mu roszczenie wobec pozwanego ze stosunku podstawowego, nakaz zap艂aty powinien zosta膰 utrzymany w mocy.
Po drugie, w razie powo艂ania si臋 w pozwie jedynie na weksel pow贸d mo偶e przytoczy膰 fakty i dowody uzasadniaj膮ce cywilnoprawne roszczenie zabezpieczone za艂膮czonym do pozwu wekslem tak偶e w odpowiedzi na zarzuty pozwanego. R贸wnie偶 w takiej sytuacji nakaz zap艂aty powinien zosta膰 utrzymany w mocy, je偶eliby po rozpoznaniu zarzut贸w okaza艂o si臋, 偶e dochodzone roszczenie wekslowe powodowi nie przys艂uguje 鈥 np. ze wzgl臋du na niezachowanie wymaga艅 formalnych dotycz膮cych weksla w艂asnego (art. 101 i 102 Pr. weksl.) lub ze wzgl臋du na wadliw膮 reprezentacj臋 pozwanego przy podpisywaniu weksla 鈥 natomiast przys艂uguje mu roszczenie ze stosunku podstawowego. Jakkolwiek w post臋powaniu nakazowym zasad膮 鈥 od dnia 1 lipca 2000 r. wyra藕nie wys艂owion膮 w art. 495 搂 2 k.p.c, ale i wcze艣niej niew膮tpliwie obowi膮zuj膮c膮 鈥 jest niedopuszczalno艣膰 zmiany podstawy pow贸dztwa, S膮d Najwy偶szy w powo艂ywanej uchwale po艂膮czonych Izb z dnia 24 kwietnia 1972 r., III PZP 17/70, dopu艣ci艂 w omawianej obecnie sytuacji wyj膮tek od tej zasady ze wzgl臋du na zwi膮zek zachodz膮cy pomi臋dzy roszczeniem wekslowym a stosunkiem podstawowym, zasad臋 r贸wno艣ci stron oraz ekonomi臋 post臋powania.

W niekt贸rych orzeczeniach nawi膮zuj膮cych do tej uchwa艂y S膮d Najwy偶szy jeszcze szerzej zakre艣li艂 mo偶liwo艣ci utrzymania nakazu zap艂aty w mocy, pomimo bezzasadno艣ci dochodzonego roszczenia wekslowego (por. wyroki z dnia 14 marca 1997 r„ I CKN 48/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 124, z dnia 15 marca 2007, II CSK 495/06, nie publ. i z dnia 14 listopada 2006 r., II CSK 205/06). W razie wype艂nienia przez powoda otrzymanego od pozwanego weksla in blanco niezgodnie z zawartym porozumieniem, a wi臋c w razie wykazania przez pozwanego nieprzys艂ugiwania powodowi wobec niego roszczenia ze stosunku podstawowego, kt贸ry weksel ten mia艂 zabezpiecza膰, i tym samym roszczenia wekslowego. S膮d Najwy偶szy opowiedzia艂 si臋 za utrzymaniem nakazu zap艂aty w mocy tak偶e wtedy, gdy pow贸d w pozwie powo艂a艂 si臋 na inny stosunek prawny 艂膮cz膮cy go z pozwanym i wykaza艂 w drugiej fazie post臋powania nakazowego, 偶e stosunek ten rzeczywi艣cie istnieje i uzasadnia zas膮dzenie na rzecz powoda 艣wiadczenia pieni臋偶nego w rozmiarze obj臋tym nakazem. Nakaz w tych przypadkach jest utrzymywany w mocy, mimo bezzasadno艣ci roszczenia wekslowego, nie ze wzgl臋du na przys艂ugiwanie powodowi wobec pozwanego roszczenia wynikaj膮cego ze stosunku podstawowego, kt贸ry weksel mia艂 zabezpiecza膰, lecz ze wzgl臋du na przys艂ugiwanie mu wobec pozwanego innego wymagalnego roszczenia w rozmiarze obj臋tym nakazem zap艂aty. (...).



skontaktuj sie z nami - pomagamy zawodowo

ocenaocenaocenaocenaocena (5.0) czytajCzytaj wi臋cejczas Opublikowano: 2018-10-15